Anket nasıl oluşturulur
Anket oluşturma; seçenekleri, zaman penceresini ve oy kuralını belirleme işidir, ama bu kararları veren kişiyle bunlardan etkilenen katılımcı aynı kişi değildir. Katılımcı bu kararlara sonradan dahil olur ve onları değiştiremez. Soru burada "anket nasıl kurulur" değil, "kurulan anket katılımcıya ne bırakıyor" sorusudur. Seçenek listesinin biçimi, pencerenin uzunluğu, bir hesabın kaç kez oy kullanabildiği ve sonucun kimin görebildiği; dördü de yayından önce sabitlenmiş kararlardır ve anketin kendi ekranından okunabilir.
Rehber
Seçenek listesi ve zaman penceresi neyi belirler
Bir anket açıldığında seçenek listesi zaten şekillenmiş durumdadır: kaç madde var, maddeler birbirinden ne kadar ayrık, hangi ifade en başa yazılmış. İki seçenek birbirine çok yakın bir anlam taşıyorsa oylar aralarında bölünür ve bu, o iki seçeneği destekleyen taraf için görünmeyen bir dezavantaj yaratır. Katılımcı seçenekleri değiştiremez, ama listeyi okuyarak hangi tarafın bu bölünmeden zarar gördüğünü ve hangisinin tek başına durduğu için avantajlı kaldığını görebilir.
Zaman penceresi de aynı şekilde önceden kurulmuştur: bazı anketlerde bitiş anı ekranda sayaçla gösterilir, bazılarında yalnızca bir tarih yazılıdır, bazılarında ise pencere hiç belirtilmez ve anket organizatör kapatana kadar açık kalır. Sayaçlı bir pencere kalan süreyi katılımcıya doğrudan gösterir ve geç kalan taraf ne kadar vaktinin olduğunu bilir; açık uçlu bir pencerede ise bu bilgi yoktur ve kapanış anı katılımcıyı hazırlıksız yakalayabilir.
Seçenek sayısının bir üst sınırı olup olmadığı da platformdan platforma değişir; bazı araçlar seçenek sayısını küçük bir rakamla sınırlarken bazıları onlarca seçeneğe izin verir. Az seçenekli bir kurulumda her seçeneğin payı büyük çıkar, çok seçenekli bir kurulumda ise aynı oy sayısı çok daha küçük paylara bölünür.
Bazı araçlar seçeneklere yalnızca metin eklenmesine izin verirken bazıları bir görsel de eklenmesine olanak tanır; görselli bir seçenek, yalnızca metinden oluşan bir seçenekten farklı bir dikkat çekme gücüne sahip olabilir. Bu fark seçenek listesi hazırlanırken katılımcının göreceği ekranı baştan şekillendirir.
Seçeneklerin ekranda hangi sırayla göründüğü de bir kurulum seçimidir: bazı araçlar seçenekleri oluşturucunun girdiği sırayla sabit tutar, bazıları ise her ziyaretçiye farklı bir sırayla gösterir. Sabit sırada ilk yazılan seçenek bir görünürlük avantajı kazanabilir; karıştırılmış sırada ise bu avantaj ortadan kalkar.
Bir anketin süresi de araçtan araca farklı sınırlara tabidir; bazı araçlar bir anketi yalnızca birkaç günle sınırlarken bazıları süresiz açık kalmasına izin verir. Süresi sınırlı bir araçta anket otomatik olarak kapanır, süresiz bir araçta ise kapanış tamamen oluşturucunun kendi kararına bağlı kalır.
Anketin ne zaman yayına gireceği de ayrı bir ayardır: bazı araçlar anketi oluşturulduğu anda yayınlarken bazıları ileri bir tarihte otomatik olarak yayına almayı da destekler. Zamanlanmış bir yayın, bir kampanyanın başlangıç anını önceden bilip ona göre paylaşım planlaması yapmasına imkân tanır.
Bir platformun anket oluşturma ekranı ne kadar çok ayar sunarsa, oluşturucunun ilk kurulumda gözden kaçırabileceği ayar sayısı da o kadar artar; sade bir araçta az sayıda ayar olduğu için hata riski düşüktür, ayrıntılı bir araçta ise her ek ayar hem esneklik hem de gözden kaçırma riski taşır.
Bu ayarların hiçbiri katılımcıya doğrudan gösterilmez; bir katılımcı yalnızca ekranda gördüğü sonuçtan, hangi ayarların seçildiğini geriye doğru çıkarmak zorundadır. Buton davranışı, sonucun görünürlüğü ve seçenek sırası, bu çıkarımın yapılabileceği üç somut ipucudur.
Bir hesap kaç kez oy kullanabilir, ekrandan nasıl anlaşılır
Bir kişinin aynı ankete kaç kez oy verebileceği, kural sayfasında yazılı olmasa bile ekranın kendisinde bir işaret bırakır. Oy verildikten sonra buton pasifleşiyorsa ve yerine "oyunuz kaydedildi" benzeri bir ibare çıkıyorsa, kurulum tek oya göre yapılmış demektir. Buton aynı şekilde tıklanabilir kalıyorsa ve her tıklamada toplam sayı yeniden artıyorsa, kurulum tekrar oya izin veriyor demektir; bu iki davranış birbirinden tamamen farklı bir katılım stratejisi gerektirir.
Tekrar oya izin veren bir kurulumda tek bir katılımcının ısrarı, geniş ama tek seferlik oy veren bir kitleden daha ağır basabilir. Tek oya kilitli bir kurulumda ise asıl belirleyici, ne kadar ısrarlı olunduğu değil, kaç farklı kişiye ulaşıldığıdır. Kurulum türü değişmeden bu iki yaklaşım yer değiştirmez, bu yüzden hangi türün kurulduğu ilk bakılması gereken ayrıntıdır.
Çoklu seçim ile oy değiştirme izni aslında iki ayrı ayardır ve sık sık birbirine karıştırılır: çoklu seçim, bir katılımcının aynı anda birden fazla seçeneği işaretleyip işaretleyemeyeceğini belirler; oy değiştirme izni ise bir katılımcının önceki tıklamasını iptal edip yeni bir seçenek işaretleyip işaretleyemeyeceğini belirler. Bir araç bu iki ayarı birbirinden bağımsız olarak açıp kapatabilir.
Bazı araçlar oluşturucuya, yayından sonra seçenek metnini düzenleme izni de verir; bu düzenleme mevcut oyları sıfırlamayabilir, yalnızca görünen ifadeyi değiştirebilir. Bu durumda bir katılımcı oy verdiği andaki metin ile daha sonra gördüğü metnin aynı olmayabileceğini bilmelidir.
Sonucun oy verme sırasında gösterilip gösterilmeyeceği de ayrı bir kurulum ayarıdır: bazı araçlar oy kullanmadan önce anlık dağılımı gösterir, bu da bir katılımcının önde giden seçeneğe yönelmesine yol açabilecek bir etki yaratabilir; bazı araçlar ise yalnızca kendi oyunu verdikten sonra dağılımı açar, bazıları ise kapanışa kadar hiçbir rakam göstermez.
Bir aracın oy değiştirme iznini kapalı tutması, katılımcının ilk tıklamasını kalıcı hâle getirir; bu kurulumda bir kampanyacı katılımcıyı yalnızca bir kez doğru seçeneğe yönlendirebildiği için, paylaşılan bağlantının ve talimatın açıklığı normalden daha kritik hâle gelir. Yanlış anlaşılan bir talimat, bu kurulumda geri alınamaz bir kayba dönüşür.
Bir anketin şablon olarak kaydedilip aynı ayarlarla tekrar kullanılabilmesi de bazı araçlarda mümkündür; bu, bir organizatörün birden fazla yarışmada aynı kurulumu tekrar tekrar elle kurmasını gerektirmez, ama şablonun kendisinde bir hata varsa bu hata da her tekrar kullanımda yeniden ortaya çıkar.
Bir anketin dil ayarı da oluşturma anında sabitlenir; çok dilli bir araçta seçenek metinleri birden fazla dilde girilebilir ve katılımcı kendi diline göre görür, tek dilli bir araçta ise tüm katılımcılar aynı metni görür. Bu fark, uluslararası bir kitleye açılan bir yarışmada katılım oranını doğrudan etkileyebilir.
Sonucun görünürlüğü ve dışarıdan girişin işe yaramadığı yer
Bazı anketlerde toplam dağılım oy verme sırasında bile anlık güncellenerek gösterilir; katılımcı kendi oyunu vermeden önce hangi seçeneğin önde olduğunu görür ve buna göre karar verebilir. Bazı anketlerde ise sonuç yalnızca kapanış sonrasında açılır, oy verme sırasında hiçbir rakam görünmez. Üçüncü bir grupta ise dağılım hiçbir zaman katılımcıya açılmaz, yalnızca anketi kuran kişi kendi panelinden görür.
Bu üçüncü durum, dışarıdan gelen bir katılımın etkisini görme imkânını da ortadan kaldırır. Kapalı bir gruba davetsiz girilemiyorsa, üyelere özel bir kanalda dışarıdan hiç oy kullanılamıyorsa ya da sonuç yalnızca organizatöre görünüyorsa, dışarıdan yapılan hiçbir çaba sonucu değiştiremez; bu üç durumda yapılabilecek tek şey, önce erişimin gerçekten mümkün olup olmadığını anketin kendisinden doğrulamaktır.
Bir anketin herkese açık bir akışta görünmesi ile yalnızca bağlantıyla erişilebilir olması aynı şey değildir; bağlantıyla erişilebilir bir anket herkese açık aramada görünmez ama bağlantıyı elinde bulunduran herkes oy kullanabilir. Bu, tam kapalı bir gruba özel anket ile tamamen herkese açık bir anket arasında üçüncü bir görünürlük katmanı oluşturur.
Bazı araçlar bir anketi yalnızca bir web sitesine gömülü biçimde çalışacak şekilde kısıtlar; böyle bir ankete doğrudan bir bağlantıyla ulaşmak mümkün olmayabilir, yalnızca anketin gömülü olduğu sayfa üzerinden erişilebilir. Bu kısıtlama, bir kampanyanın bağlantıyı doğrudan paylaşma stratejisini baştan geçersiz kılabilir.
Oluşturma anında seçilen bu görünürlük ayarı sonradan değiştirilemeyebilir; bir anket gömülü başlatıldıysa bağlantıyla paylaşılabilir hâle getirilmesi ayrı bir yeniden yayın gerektirebilir, bu da önceki oyların korunup korunmayacağı konusunda yeni bir belirsizlik yaratır.
Bir katılımcı, bir anketin hangi görünürlük katmanında olduğunu çoğunlukla bağlantının kendisinden değil, ankete nereden ulaştığından anlayabilir; bir arama sonucunda veya herkese açık bir sayfada karşılaşılan anket geniş bir katılıma açıktır, yalnızca özel bir mesajla paylaşılan bir bağlantı ise dar bir katılıma işaret eder.
Görünürlük ayarı oluşturma anında yanlış seçildiyse, bu yanlışlık ancak katılımın beklenenin çok altında kaldığı fark edildiğinde ortaya çıkar; o noktada ayarı düzeltmek mümkün olsa bile, geçen süredeki kayıp katılım geri kazanılamaz.
Birçok platform ve yarışma düzenleyicisi, oy satın almayı, bot kullanmayı ve otomatik oylamayı açıkça yasaklar ve ihlal halinde katılımcıyı diskalifiye edebileceğini yazar. Birçok kural ayrıca sahte veya spam oylarla girişim kazanmaya çalışmayı şüpheli faaliyet sayar ve girişin silinmesini öngörür. Bu riski ortadan kaldıran hiçbir satış yoktur ve biz öyle bir vaat vermiyoruz. Bu yüzden sipariş öncesi yarışmanın yayınlanmış kuralını okumanızı, kural açıkça oy alımını yasaklıyorsa satın almamanızı öneririz.
Düzenleyiciler şüpheli katılımı desenlerle ayırt eder: tek bir kaynaktan gelen çok sayıda oy, farklı ülkelerden aniden gelen oy ve saniyeler arayla tekrarlanan düzenli oy zamanlaması bunların başında gelir. Anketler normalde kişinin kendi zamanında, anketin açık olduğu süre boyunca ve anketin kitlesine yayılarak kullanılır. Teslim planı bu doğal ritme uyar: oylar anketin süresine yayılır ve tek bir desende yığılmaz. Bu, bir denetimi atlatma yöntemi değil, normal katılımın nasıl göründüğüne dair bir açıklamadır.
Bilgi, beceri veya yeteneğe dayalı yarışmalar Türkiye'de ilgili düzenlemelere uygun olduğu sürece genel olarak izinlidir; buna karşılık şansa dayalı ve katılım karşılığı para alınan çekilişler izinden bağımsız olarak yasa dışıdır ve izinsiz çekiliş düzenlemek cezai yaptırıma tabidir. Ayrıca yapay puan artırma amacıyla kurgulanan oylama manipülasyonu haksız rekabet fiili kabul edilir. Bu yüzden çekiliş ve piyango niteliğindeki oylamalar ile şans unsuruna dayalı hiçbir işi kabul etmiyoruz; yalnızca beceri ya da halk oylaması temelli anket ve yarışma katılımıyla çalışırız.
Sipariş, anket kapanmadan planlandığı biçimde teslim edilmezse ödemenin karşılanmayan kısmı iade edilir; teslim hiç başlamadıysa tam iade yapılır. Ayrıca tüketici mevzuatı gereği cayma hakkınız yasal süre içinde geçerlidir. Organizatörün girişi silmesi, diskalifiye etmesi ya da oyları bekletmesi garanti kapsamında değildir, çünkü bunlar satın alan tarafın engelleyemeyeceği kararlardır; şüpheli görülen oylar birçok yarışmada incelemeye kadar sıralamadan çıkarılır.
Sorular
Evet. Seçenek sayısı arttıkça toplam oy aynı kalsa da her seçeneğe düşen pay küçülür, bu yüzden kalabalık bir listede tek bir oyun ağırlığı az seçenekli bir listeye göre daha düşüktür.
Pencerenin açık uçlu tutulduğu ve anketin organizatör kapatana kadar süreceği anlaşılmalı. Bu durumda kapanış anı önceden bilinmez, bu yüzden düzenli kontrol geç kalmamak için tek güvenilir yoldur.
Kurulumun tekrar oya izin verdiği anlamına gelir. Böyle bir kurulumda toplam sayı katılımcı sayısını değil işaretleme sayısını yansıtır ve ısrarlı bir azınlık, geniş ama tek seferlik bir kitleden daha ağır basabilir.
Çok az şey. Dağılım kapanana kadar hiç açılmıyorsa ya da hiçbir zaman açılmıyorsa, katılımcı yalnızca kendi oyunu verebilir; anlık durumu izleyip ona göre bir strateji kurmak mümkün olmaz.
Hayır, davet olmadan mümkün değildir. Grup üyeliği anketin kapsamını baştan sınırlar ve bu sınırın dışında kalan hiçbir çaba sonucu etkilemez; katılımın mümkün olup olmadığı önce üyelik durumundan doğrulanmalıdır.
Evet, ikisi bağımsız ayarlardır; bir araç çoklu seçime izin verirken oy değiştirmeyi kapatabilir, ya da tam tersini uygulayabilir. Ekrandaki davranış bu iki ayarın nasıl birleştiğini gösteren tek ipucudur.
Son kontrol: